ქართული გრამატიკა
მიმოხილვა
დაწერეთ სუფთა, ბუნებრივი, სტანდარტული ქართული ენა და შეამცირეთ AI აგენტების მიერ ტიპიური შეცდომები მორფოლოგიაში, სინტაქსში, შეთანხმებაში, თავაზიანობის ფორმებში, კავშირების არჩევაში და პუნქტუაციაში. ნაგულისხმევი წესია თანამედროვე ლიტერატურული ქართული მხედრულში, თუ მომხმარებელს ცალსახად არ მოუთხოვია ტრანსლიტერაცია, დიალექტი ან არქაული სტილი.
გამოიყენეთ ეს უნარი, როგორც სამუშაო გრამატიკული ფილტრი Codex-ში, ვიდრე ტესტ-პასუხების მეხსიერება. ყოველი ქართული პასუხი, შესწორება, თარგმანი, ახსნა, UI სტრიქონი ან არჩეული მრავლობითი არჩევანის ვარიანტი უნდა აკმაყოფილებდეს წესებზე დაფუძნებულ ქართულ QA-ს დასრულებამდე.
სამუშაო ნაკადი
- გადაწყვიტეთ, არის თუ არა ამოცანა ტექსტის შედგენა, თარგმანი, რედაქტირება თუ ხარისხის კონტროლი.
- ნებისმიერი ფორმის შეფასების ამოცანისთვის, პასუხის გაცემამდე დაახარისხეთ ენობრივი ფენა: ორთოგრაფია, მორფოლოგია, სინტაქსი, ლექსიკური სტანდარტულობა, რეგისტრი ან პუნქტუაცია.
- გამოიყენეთ
references/normative-decision-protocol.mdროგორც წესებზე დაფუძნებული მარშრუტი, განსაკუთრებით მოკლე გრამატიკული კითხვებისთვის. - მითითებების გახსნამდე დაახასიათეთ რისკი:
- ზმნის ფორმა ან ზმნის შეთანხმება:
references/verb-morphology.md - რთული მორფოლოგია, ვერსია/გვარი, მიზეზობრიობა, მიმღეობა ან მრავალსაფეხურიანი ზმნის ანალიზი:
references/morphology-deep-dive.md - კონკრეტული ზმნის ფუძე, თემის ნიშანი, მიმღეობა ან პარადიგმის სტანდარტულობა:
references/verb-paradigm-boundary.md - შერწყმული, განცალკევებული ან დეფისიანი წერა:
references/compound-writing-rules.md - ნაწილაკები, ფიქსირებული გამოთქმები, კავშირები, პირობითი წინადადებები, ნათქვამის მაჩვენებელი სუფიქსები ან უარყოფითი ფორმები:
references/particle-expression-rules.md - ზმნიზედები, ზმნიზედითი მნიშვნელობა, კითხვითი/ნათესაობითი/განუსაზღვრელი/უარყოფითი ზმნიზედები ან ზმნიზედათწარმოება:
references/adverb-rules.md - რთული სინტაქსი, ირიბი მეტყველება, მიმართებითი წინადადებები, სიტყვათა წყობა ან მრავალწევრიანი წინადადებების პუნქტუაცია:
references/syntax-deep-dive.md - ბრუნვები, პოსტპოზიციები, კუთვნილებითი/უკუქცევითი ფორმები, საჩვენებელი ნაცვალსახელები ან მიმართულების ფორმები:
references/case-and-postposition-rules.md - ქვემდებარე-შემასმენელის, რიცხვითი, ნათესაობითი-ნაცვალსახელის ან
თქვენ-ის შეთანხმება:references/agreement-rules.md - მართლწერა, ფიქსირებული ორთოგრაფია, რიცხვითი სახელები, მაღალი რისკის მქონე ფიქსირებული ფორმები ან კომპაქტური მართლწერის შეხსენებები:
references/normative-orthography.md - კონკრეტული ლექსიკური პარადიგმა, სიტყვის მნიშვნელობა ან ნორმატიული ლექსიკონის შეკითხვა:
references/lexical-norm-boundary.md - სტილისტური სისწორე, სემანტიკური სიზუსტე, ლაკონური ქართული ფორმულირება ან მსგავსი სინონიმების არჩევა:
references/style-and-lexical-choice.md - პუნქტუაცია, პირდაპირი მიმართვა ან რეგისტრი:
references/polite-forms-and-punctuation.md
- ზმნის ფორმა ან ზმნის შეთანხმება:
- წაიკითხეთ
references/grammar-guardrails.mdკომპაქტური გლობალური ჩამონათვალისთვის, როდესაც ადგენთ ან ასწორებთ მოკლე პასუხზე მეტს. - შეადგინეთ, შეასწორეთ ან უპასუხეთ წესის საფუძველზე. უპირატესობა მიანიჭეთ სტანდარტულ თანამედროვე ლიტერატურულ ქართულს, თუ მომხმარებელი არ მოითხოვს სასაუბრო, დიალექტურ ან არქაულ სტილს. თუ ზუსტი წესი არ არის ლოკალურ მითითებებში, აირჩიეთ უფრო უსაფრთხო კონსტრუქცია ან მიუთითეთ გაურკვევლობა იმის ნაცვლად, რომ გამოიცნოთ ზედაპირული ბუნებრიობიდან.
- გააკეთეთ საბოლოო, ადამიანური სტილის გასწორება ამ ჩამონათვალის მიხედვით:
- ზმნის ფორმა მიღებულია სწორი პარადიგმიდან, არა მხოლოდ ზედაპირული ანალოგიიდან
- ქვემდებარე-შემასმენელის რიცხვის შეთანხმება
- რიცხვითი სახელისა და არსებითი სახელის ქცევა
- სწორი ბრუნვა პოსტპოზიციამდე
- კუთვნილებითი ნაცვალსახელის ფორმა დატივსა და ვითარებით ბრუნვაში არსებით სახელებთან
- ნაცვალსახელის მითითება, ჩანაცვლება და ორაზროვნება
თავისიvsმისიკუთვნილება- ნათესაობითი ნაცვალსახელის რიცხვი და ბრუნვა
თქვენ-ის შეთანხმება და თავაზიანი რეგისტრი- მიზეზის, მიზნისა და პირობის კავშირების არჩევა
- ზმნიზედური მიმართება: ადგილი, დრო, წესი, მიზეზი, მიზანი, სიხშირე ან უარყოფა
- უარყოფის ფორმები
არvsნუ - შერწყმული, განცალკევებული ან დეფისიანი წერა, განსაკუთრებით ლექსიკალიზებული რთული სიტყვები
- პუნქტუაცია და ინტერვალი
- ბუნებრივი ქართული ფრაზეოლოგია ლიტერალური კალკების ნაცვლად
ნორმატიული სისწორის გასწორება
გამოიყენეთ ეს გასწორება ყოველ ქართულ შედეგზე, იქნება ეს მთელი აბზაცი, შესწორება, თარგმანი, მოკლე პასუხი თუ არჩეული ვარიანტი:
- ჯერ შეამოწმეთ მორფოლოგია და სინტაქსი: ზმნის პარადიგმა, შეთანხმება, ბრუნვა, პოსტპოზიციები, პირი/რიცხვი და წევრთა მიმართება.
- შემდეგ ცალკე შეამოწმეთ ორთოგრაფია: ინტერვალი, დეფისი, შერწყმული/განცალკევებული წერა, ფიქსირებული რთული სიტყვები და სტანდარტული ლექსიკური ფორმები.
- მეზობელი იდენტური ხმოვნების გამარტივებამდე შეამოწმეთ მორფემთა საზღვრები. თავსართებს, ვერსიის/გვარის ნიშნებს და ხმოვნით დაწყებულ ფუძეებს შეუძლიათ ლეგიტიმურად შექმნან გამეორებული ხმოვნები ერთ სიტყვაში.
- ნუ დაასკვნით მართლწერას, დეფისს ან ზმნის სტანდარტულობას მხოლოდ ფართო ანალოგიიდან. ჯერ გამოიყენეთ შესაბამისი წესის მითითება.
- კონკრეტული ზმნის პარადიგმებისთვის, პასუხის გაცემამდე განასხვავეთ პროდუქტიული წესი ლექსიკური/პარადიგმატული სტანდარტულობის საკითხისგან.
- მოკლე პასუხებისთვის, ჩუმად გამოიყენეთ იგივე წესებზე დაფუძნებული შემოწმება პასუხამდე; ნუ გამოტოვებთ იმის გამო, რომ შედეგი მოკლეა.
- გარე ნორმატიული წყაროები გამოიყენეთ მხოლოდ მაშინ, როდესაც ლოკალური წესის ანალიზი არასაკმარისია ან როდესაც მომხმარებელი ცალსახად ითხოვს გადამოწმებას.
არ გამოიყენოთ სიტყვების სია, წინადადებების სია, ტესტ-პასუხების მეხსიერება, ხაფანგების მონაცემთა ბაზა ან ლინტერი ნორმალური გადაწყვეტილების მიღების მექანიზმად. მითითებებში მოცემული მაგალითები არის პროდუქტიული წესების ილუსტრაციები, არა ჭეშმარიტების წყარო.
ფორმის შეფასების პროტოკოლი
როდესაც მომხმარებელი კითხულობს, სწორია თუ არა სიტყვა, ფრაზა ან წინადადება, ნუ უპასუხებთ ნაცნობობის, სიხშირის ან ზედაპირული ბუნებრიობის საფუძველზე. ჯერ განსაზღვრეთ რა სახის სისწორე ფასდება:
- თუ საკითხი რეგულირდება პროდუქტიული წესით, უპასუხეთ შესაბამისი წესის ფაილიდან.
- თუ საკითხი დამოკიდებულია კონკრეტულ ლექსიკურ პარადიგმაზე, ფიქსირებულ გამოთქმაზე ან ნორმატიულ ლექსიკონურ ფორმაზე, რომელსაც ლოკალური წესები არ განსაზღვრავს, გამოიყენეთ გარე ნორმატიული წყარო საბოლოო პასუხის გაცემამდე.
- თუ ამოცანა ნორმალური წერაა და არა ცალსახა შეფასება, მოერიდეთ რისკიან გაურკვეველ ფორმებს უფრო ნათელი, წესებით დასაბუთებული კონსტრუქციის არჩევით.
მრავალჯერადი არჩევანის სისწორის ამოცანებისთვის, ნუ გაჩერდებით პირველ სავარაუდო ვარიანტზე. ჯერ გააანალიზეთ ყველა ვარიანტი:
- მონიშნეთ თითოეული ვარიანტი, როგორც: წესით-ვალიდური, წესით-არავალიდური, ლექსიკურ-ნორმატიულად-ვალიდური, ლექსიკურ-ნორმატიულად-არავალიდური ან გადაუწყვეტელი.
- ყოველი უარყოფილი ვარიანტისთვის, დაასახელეთ კონკრეტული შეცდომა და შესწორებული ფორმა.
- აირჩიეთ პასუხი მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ყველა ყურადღების გამფანტველი აღმოიფხვრება.
- თუ ორი ვარიანტი ვალიდური რჩება მიმდინარე ნორმატიული წყაროების მიხედვით, თქვით, რომ ელემენტი ორაზროვანია ან წყაროზეა დამოკიდებული, იმის ნაცვლად, რომ აიძულოთ ერთი პასუხი.
ამ უნარში მაგალითები მხოლოდ წესების ილუსტრაციაა. ნუ აამაღლებთ არცერთ მაგალითს დამახსოვრებული პასუხების სიაში.
მაღალი რისკის ზონები
რამდენი-სა და ერთზე მეტი რაოდენობის მქონე რიცხვითი სახელების შემდეგ, უპირატესობა მიანიჭეთ მხოლობით რიცხვში არსებით სახელს, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ლექსიკალიზებული მრავლობითი ცხადად იგულისხმება.- ნათესაობითი ნაცვალსახელებით, აირჩიეთ რიცხვი და ბრუნვა მიმართებითი წინადადებიდან:
რომელიც/რომლებიც,რომელმაც/რომლებმაც,რომელსაც/რომლებსაც. ნუ დააკოპირებთ მხოლოდ წინარე სიტყვის ხილულ ბრუნვას. - გამოიყენეთ
ვინცპიროვნების/მოქმედების შემსრულებლისთვის დარაცსაგნის, მოვლენის, შინაარსის ან მოქმედება-ობიექტის მიმართებისთვის. - გამოიყენეთ
თავისი/თავიანთიმიმდინარე ქვემდებარის საკუთარი კუთვნილებისთვის; გამოიყენეთმისი/მათი, როდესაც მფლობელი სხვა მესამე პირია. - გადაამოწმეთ რთული საზომი ერთეულები
ნახევარი-სთან: უპირატესობა მიანიჭეთორკილო-ნახევარი-ს „ორი კილო და ნახევარი“-სთვის; ნუ ჩაკეცავთორკილონახევარ-ად. - გადაამოწმეთ ზმნის ფორმები, რომლებიც ანალოგიით დამაჯერებლად გამოიყურება. მაგალითად, ნუ შექმნით სტანდარტულ აწმყოს
-ობ-ის არსებით ან სახელზმნაზე მიმატებით, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ ზმნა ამ კლასს მიეკუთვნება. - გადაამოწმეთ ვერსიის ხმოვნები, პასიური ფორმები, ბენეფაქტიური ფორმები და მიზეზობრივი ზმნები ინგლისური "make/help/have someone do" ან "for someone" კონსტრუქციების თარგმნამდე.
-ო-ზე დაბოლოებული ფუძეებისაგან ნაწარმოები არსებითი სახელიდან წარმოქმნილი ზმნებისთვის,-ო--სა vs-ოვ--ის არჩევამდე განსაზღვრეთ კონკრეტული მწკრივი (screeve) და ფუნქცია. ნუ განაზოგადებთ აორისტის, დასრულებული მოქმედების-ოვ-ფუძეს აწმყოს/მომავალზე ან მეორე კავშირებითი/ოპტატივის ფორმებზე. გამოყავით პირველი პირის ქვემდებარის ნიშანივ-ნებისმიერი ფუძის-ვ--სგან.- შეინარჩუნეთ
თქვენ-ის შეთანხმება მრავლობითი ზმნის მორფოლოგიასთან. ფორმალურ მიმართვაში გამოიყენეთ თავაზიანი ლექსიკური ჩანაცვლება მხოლოდ იქ, სადაც ის ბუნებრივად ჟღერს. - აირჩიეთ პოსტპოზიციები ბრუნვის მიხედვით, არა ზედაპირული ანალოგიით. გადაამოწმეთ მმართველი ბრუნვა
-თან,-ზე,-ში,-თვის,-გან,-კენ,შორის,მიმართ,მიერ,გარდა,შესახებან-ვით-ის დაწერამდე. - გადაამოწმეთ მესამე სერიის გარდამავალი ზმნები ხელით. ინვერსია AI-ის ხშირი მარცხის წერტილია.
- განასხვავეთ მიზეზი მიზნისგან:
რადგან,ვინაიდან,იმიტომ, რომგამოხატავს მიზეზს.რათა,იმისთვის, რომგამოხატავს მიზანს.
- პირობითი წინადადებებისთვის,
თუ,რომ,როცა/როდესაცანოღონდ-ის არჩევამდე განასხვავეთ რეალური პირობა/შედეგი არარეალური ან ნატვრითი პირობისგან. - პუნქტუაციის QA-სთვის, არჩევამდე განსაზღვრეთ პუნქტუაციის ნიშნის სინტაქსური ფუნქცია: წევრთა საზღვარი, პირდაპირი მიმართვა, ჩასმა, პირდაპირი მეტყველება, ჩამოთვლა, ახსნა ან შეჯამება.
- ჩამოთვლების ირგვლივ, ნიშნის არჩევამდე განსაზღვრეთ მიმართულება: განმაზოგადებელი სიტყვა ან წინადადება, რომელიც წინ უსწრებს დაზუსტებულ ჩამონათვალს, იღებს ორწერტილს; ჩამონათვალი, რომელიც წინ უსწრებს შემაჯამებელ/განმაზოგადებელ წინადადებას, იღებს ტირეს.
- განასხვავეთ დეფისი ტირისგან. ქართული პუნქტუაცია მიჰყვება სინტაქსს, არა ინგლისურ ინტერვალის ჩვევებს.
შედეგის წესები
- უპირატესობა მიანიჭეთ მხედრულ ქართულს.
- უპირატესობა მიანიჭეთ სტანდარტულ თანამედროვე ლიტერატურულ ფორმებს დიალექტური, არქაული ან ლიტერალური ინგლისური/რუსული კალკების ნაცვლად.
- გრამატიკის ახსნისას, მაგალითები იყოს მოკლე და სწორი.
- თუ ფორმა ნამდვილად ორაზროვანია, მოკლედ თქვით ეს და შესთავაზეთ უფრო უსაფრთხო ალტერნატივა.